Gedragscode voor burgerberaden

Artikel 1 — Doel en reikwijdte

1. Deze gedragscode regelt de omgang tussen deelnemers, commissieleden, gespreksbegeleiders, experts, vertrouwenspersonen en facilitators tijdens het burgerberaad en bij activiteiten die direct met het beraad verbonden zijn.

2. De code dient:

• sociale veiligheid te waarborgen;
• vrij en respectvol delibereren mogelijk te maken;
• grensoverschrijdend gedrag te signaleren en te adresseren;
• de vrijheid van instemming te beschermen (geen dwang, geen “geen bezwaar”).

3. Iedere deelnemer ontvangt deze code vóór de eerste beraadslag en bevestigt dat zij deze heeft gelezen. Onbekendheid met de code is geen verweer bij schending.

Artikel 2 — Uitgangspunten

1. Wij delibereren over voorstellen en argumenten, niet over de waarde van personen.

2. Iedere stem telt gelijkwaardig. Niemand heeft meer spreekrecht door status, opleiding, bekendheid of politieke affiliatie.

3. Twijfel, veranderen van standpunt en “ik weet het nog niet” zijn legitiem en worden niet als falen geduid.

4. Kritiek op inhoud is welkom; persoonlijke aanvallen, sarcasme bedoeld om iemand klein te maken, en groepsdruk zijn niet acceptabel.

5. Sociale veiligheid is geen middel om inhoudelijke afwijking te onderdrukken. Het recht om een voorstel te verdedigen of te weigeren blijft intact binnen deze code.

Artikel 3 — Gedrag in beraadslagingen

1. Wij luisteren actief: niet onderbreken, niet neerpraten, niet monopoliseren van de spreektijd.

2. Gespreksbegeleiders waken over gelijke spreektijd en interveniëren bij dominante sprekers of systematische onderbreking.

3. Wij spreken in de ik-vorm over eigen ervaring en standpunten; wij generaliseren niet over groepen (“alle … denken”).

4. Experts en belanghebbenden worden respectvol bevraagd; zij worden niet beschimpt of als tegenstander geduid.

5. Plenaire sessies en kleine groepen volgen dezelfde normen; besloten deliberatie is geen ruimte voor gedrag dat in plenaire sessie niet acceptabel zou zijn.

Artikel 4 — Vrijheid van instemming; geen dwang

1. Instemming met voorstellen, conclusies, notulen, verslagen en het pleidooi is altijd vrij en expliciet. Zie ook artikel 3 van de legitimiteitscode.

2. Het is niet toegestaan om deelnemers te vragen of te accepteren:

• “geen bezwaar” als vervanging van instemming;
• stilzwijgende consensus of groepsdruk om “de groep niet te laten falen”;
• ondertekening of openbare steun onder dreiging van uitsluiting, reputatieschade of sociale afwijzing.

3. Gespreksbegeleiders en deelnemers wijzen groepsdruk actief van de hand en benoemen het wanneer het ontstaat.

4. Minderheidsposities worden respectvol vastgelegd; afwijking is geen verstoring van het proces.

Artikel 5 — Diversiteit en gelijkwaardigheid

1. Wij tolereren geen discriminatie, stereotypering of uitsluiting op grond van geslacht, gender, seksuele gerichtheid, handicap, chronische ziekte, leeftijd, afkomst, huidskleur, religie, opleiding, woonvorm, inkomen of andere persoonskenmerken.

2. Wij gebruiken geen scheldwoorden, haatzaaiende uitingen of humor die mensen uitsluit of kleineert.

3. Deelnemers met een beperking of behoefte aan aanpassing (toegankelijkheid, rust, vertolking) kunnen dit melden bij de faciliterende organisatie; passende maatregelen worden getroffen.

4. Verschillen in spreekvaardigheid, dialect of Nederlands als tweede taal zijn geen reden om iemand minder serieus te nemen.

Artikel 6 — Online en offline omgang

1. Contact tussen deelnemers buiten geplande sessies is vrij, maar dezelfde normen gelden: geen intimidatie, geen druk rond instemming, geen verspreiding van privé-informatie zonder toestemming.

2. Geen foto's, audio of video van deelnemers in deliberaties zonder expliciete toestemming van betrokkenen en conform de privacyafspraken.

3. Geen openbare social-media-discussie over lopende deliberaties waarin individuele deelnemers herkenbaar worden of onder druk gezet kunnen worden.

4. Digitale communicatiekanalen van het beraad (e-mail, chat, platform) worden niet gebruikt voor campagne, reclame of politieke partijpropaganda.

Artikel 7 — Recht om te passen en grenzen

1. Iedere deelnemer mag een sessie onderbreken, vertrekken of passen zonder motivering. Afwezigheid wordt niet als onwil of falen geduid.

2. Deelnemers kunnen grenzen aangeven (bijvoorbeeld: geen fysiek contact, geen vragen over privéleven, behoefte aan pauze). Grenzen worden gerespecteerd.

3. Alcohol en andere middelen die het deliberatieve proces beïnvloeden zijn niet toegestaan tijdens sessies.

4. Intimidatie, seksueel grensoverschrijdend gedrag en geweld — ook verbale bedreiging — zijn onmiddellijk reden voor interventie en kunnen leiden tot verwijdering uit het beraad na toets door de toezichtcommissie.

Artikel 8 — Melding en procedure bij grensoverschrijding

1. Bij onveilig of grensoverschrijdend gedrag kunt u terecht bij:

• de vertrouwenspersonen (vertrouwelijk);
• de gespreksbegeleider (directe interventie in sessie);
• de toezichtcommissie (bij ernstige of herhaalde schendingen).

2. Meldingen kunnen vertrouwelijk plaatsvinden. De melder bepaalt in principe wat wordt gedeeld en met wie.

3. Stappen bij een melding (indicatief):

• Stap 1 — directe interventie of gesprek met betrokkene(n), indien veilig en passend;
• Stap 2 — betrokkenheid vertrouwenspersoon en vastlegging van afspraken;
• Stap 3 — bij herhaling of ernst: toezichtcommissie; maatregelen tot verwijdering of heropening van deliberatie;
• Stap 4 — bij acuut gevaar: onmiddellijke verwijdering en externe doorverwijzing (hulpdiensten, slachtofferhulp).

4. Wraakacties tegen melders (represailles) zijn verboden en worden als ernstige schending behandeld.

Artikel 9 — Rollen en verantwoordelijkheden

1. Deelnemers — houden zich aan deze code en spreken collega-deelnemers aan op grensoverschrijdend gedrag, respectvol en zonder escalatie waar mogelijk.

2. Gespreksbegeleiders — bewaken procedure, spreektijd en veiligheid; escaleren naar vertrouwenspersonen of toezichtcommissie wanneer nodig; sturen nooit inhoudelijk.

3. Vertrouwenspersonen — onafhankelijk aanspreekpunt; vertrouwelijke gesprekken; geaggregeerde rapportage aan toezichtcommissie.

4. Toezichtcommissie — goedkeuring en wijziging van deze gedragscode; oordeel over maatregelen bij ernstige schending.

5. Faciliterende organisatie — zorgt voor training, toegankelijkheid en technische omstandigheden die veilig delibereren mogelijk maken.