Loting en burgerparticipatie
Geschiedenis en aanmelding per gemeente
Hephaestus's tempel
Wie niet in groten getale stemt, telt in de representatieve democratie al snel niet mee. Loting is een oud en beproefd middel om juist dat gat te dichten: willekeurige maar eerlijke selectie van burgers voor taken waar iedereen raken kan krijgen.
Athene: het kleroterion
In het democratische Athene van de vijfde eeuw v.Chr. verdeelde het kleroterion (κληρωτήριον: een lotingsbord met gleuven en metalen schijfjes) wie welk ambt of welke juryplek kreeg in de raad of boulè (Βουλή). Burgers die door het lot werden aangewezen, dienden een korte termijn; daarna volgde een nieuwe trekking. Bestuur en rechtspraak, dat werd uitgevoerd in de Agora, moesten zo rusten op een dwarsdoorsnede van de gemeenschap, niet op een vaste kliek of op verkiezingscampagnes.
Ierland: impasse doorbroken
Toen abortus en homohuwelijk het Ierse parlement jarenlang verdeelden, werd een Citizens' Assembly (2016–2018) samengesteld: een groep gewone burgers, benoemd via loting, die onder onafhankelijke begeleiding maandenlang hoorzittingen en deskundigenadvies kregen. Hun aanbevelingen leidden tot referenda waarin beide onderwerpen een constitutionele meerderheid haalden. Een politieke impasse werd zo doorbroken zonder dat één partij de uitkomst kon afdwingen.
Legitimiteit van het proces wordt vastgelegd in de Legitimiteitscode voor burgerberaden en de Gedragscode voor burgerberaden: onafhankelijkheid, vrijheid van instemming, sociale veiligheid, vertrouwenspersonen, het pleidooi en het preferendum.